Ένα σενάριο που θυμίζει ή επιθυμεί ένα νέο 1909

Ένα σενάριο που θυμίζει ή επιθυμεί ένα νέο 1909

Από τον ΣΤΕΦΑΝΟ ΜΥΤΙΛΗΝΑΙΟ

Μπορεί να είναι τα μεγάλα πνεύματα που συναντιούνται...

Ό,τι και να συμβαίνει, πάντως, οι πρόσφατες δηλώσεις του Μίμη Ανδρουλάκη στην εφημερίδα Real News σχετικά με "Ένα νέο 1909 εκατό χρόνια μετά" μου θύμισαν δύο συναντήσεις - συζητήσεις μου πριν από τρία και δύο χρόνια αντίστοιχα, στις οποίες ειπώθηκαν περίπου τα ίδια πράγματα... Ας παραθέσουμε όμως πρώτα τι είπε ο Μίμης Ανδρουλάκης στην εφημερίδα του Νίκου Χατζηνικολάου:
"Ούτε το ένα, ούτε τα δύο, ούτε όλα μαζί τα κόμματα φθάνουν ως ξεκρέμαστα επιτελεία που αναπαράγουν τα ίδια και τα ίδια. Τώρα μιλάμε για κυβέρνηση πάνω στο Βεζούβιο. Ή εκατό χρόνια μετά θα έχουμε ένα νέο 1909 ή ελεύθερη πτώση. Η κρίση έρχεται μια στιγμή που συμπυκνώνει όλα τα προβλήματα σ’ ένα κεντρικό ζήτημα Ηγεσίας στο χείλος της αβύσσου και θέτει το κρίσιμο ερώτημα: υπάρχει κάποιος, ένας ηγέτης, ένα κόμμα, μια κυβέρνηση να πιάσει δυνατά το τιμόνι, να πει στον καθένα τι να κάνει, να «κρεμάσει» και μερικούς στο κατάρτι, να εμπνεύσει σιγουριά, εμπιστοσύνη και ίσως λίγο «φόβο», να ανάψει φώτα πορείας για να βγούμε από την καταιγίδα;"

Τα ίδια περίπου επανέλαβε και σήμερα στην πρωινή ενημερωτική εκπομπή του Mega στους Οικονομέα και Καμπουράκη. Αλλά, για να θυμηθούμε πρώτα τι έγινε το 1909.

Η επανάσταση στο Γουδί (1909):

Ο Κώστας Μπογδανίδης (http://www.kairatos.com.gr/venizelos-ellas.htm), γράφει:

"Μετά τον ταπεινωτικό πόλεμο του 1897 η χώρα είχε μπει στη δίνη μιας περιπέτειας που δύσκολα, όπως έδειχναν τα πράγματα, θα έβγαινε αλώβητη. Και πολύ περισσότερο ήταν απίθανο τα επόμενα χρόνια να ανακτήσει την εθνική της αξιοπρέπεια. Τη λύση μερικά χρόνια αργότερα κλήθηκε να δώσει ένας ανερχόμενος αστέρας της πολιτικής ζωής, ο κρητικός Ελευθέριος Βενιζέλος. Ήταν 23 Δεκεμβρίου του 1909-μετά το κίνημα στο Γουδί- όταν ο «Στρατιωτικός Σύνδεσμος» κάλεσε τον Βενιζέλο να αναλάβει πολιτικός του σύμβουλος.

Η πρόταση να προσκληθεί ο Βενιζέλος στην Αθήνα έγινε από τον αξιωματικό Παμίκο Ζυμβρακάκη όταν ο Στρατιωτικός Σύνδεσμος που είχε προχωρήσει στο Κίνημα στο Γουδί αναζητούσε την πολιτική εκείνη λύση που δε θα ήταν από τον παλιό και φθαρμένο πολιτικό κόσμο. Η πρόταση έγινε δεκτή και υλοποιήθηκε δύο μέρες πριν τα Χριστούγεννα. Ο Βενιζέλος όπως δήλωσε τότε δεν μπορούσε να αρνηθεί αυτό το κάλεσμα και πήρε το πλοίο για να φτάσει στην Αθήνα στις 29 Δεκεμβρίου 1909. Από τότε μια καινούργια εποχή ξημέρωσε για την Ελλάδα.

Τα πράγματα ήταν πολύ άσχημα ως τότε. Το κλίμα της ηττοπάθειας και της άσχημης διάθεσης των Ελλήνων μετά τη νίκη των Τούρκων το 1897 έγιναν ακόμη χειρότερα μετά και από την επιβολή της Επιτροπής του Διεθνούς Οικονομικού Ελέγχου, η οποία θα επιστατούσε στην καταβολή της πολεμικής αποζημίωσης στην Τουρκία, καθώς και στη διευθέτηση του συνολικού δημόσιου χρέους, αποτέλεσμα της πτώχευσης της χώρας το 1893. Η χώρα πορεύτηκε ως το 1909 χωρίς να συμβαίνουν σπουδαία πράγματα. Η εσωστρέφεια και ο πεσιμισμός χαρακτήριζαν την πολιτική και κοινωνική ζωή. Στην εξουσία εναλλάσσονταν δύο κόμματα: το τρικουπικό με αρχηγό το Γεώργιο Θεοτόκη και το δηλιγιαννικό με αρχηγό τον ίδιο το Θεόδωρο Δηλιγιάννη και, μετά τη δολοφονία του το 1905, τους διαδόχους του, Δημήτριο Ράλλη και Κυριακούλη Μαυρομιχάλη, ηγέτες δύο διαφορετικών κομμάτων, καταγόμενων όμως από το δηλιγιαννικό κόμμα. Τίποτα το αξιοσημείωτο δεν έγινε όλα αυτά τα χρόνια εκτός από τις κάποιες ανορθωτικές, κυρίως στον οικονομικό τομέα, προσπάθειες των κυβερνήσεων Θεοτόκη. Η χώρα βρισκόταν σε πλήρη ανυποληψία. Και η αυξανόμενη οικονομική κρίση και η δυσπραγία κοινωνικών ομάδων, η συνεχής αποκάλυψη των αδυναμιών του παλιού πολιτικού κατεστημένου προκαλούν εντεινόμενη δυσαρέσκεια και δημιουργούν συνθήκες για την ανάπτυξη αντίδρασης".

Τι ήταν όμως το Κίνημα - Επανάσταση στο Γουδί;

"Το κίνημα ή "προνουντσιαμέντο", όπως ονομάστηκε, στο Γουδί εκδηλώθηκε στις 15 Αυγούστου 1909. Με αρχικές επιδιώξεις σχετικές με επαγγελματικά τους ζητήματα, την αναδιοργάνωση του στρατού και τη βελτίωση της πολεμικής ετοιμότητας της χώρας γενικότερα, οι στρατιωτικοί πρόβαλαν εντέλει ευρύτερους μεταρρυθμιστικούς στόχους που αφορούσαν τη ριζική εξυγίανση του κρατικού μηχανισμού. Η κυβέρνηση Δημήτριου Ράλλη, αποτυγχάνοντας να διαχειριστεί την κατάσταση, παραιτήθηκε και ο βασιλιάς έδωσε εντολή σχηματισμού νέας κυβέρνησης στον Κυριακούλη Μαυρομιχάλη, ο οποίος δέχτηκε να εφαρμόσει πολλά από τα αιτήματα του Συνδέσμου. Οι στρατιωτικοί έλεγχαν στην ουσία και το Κοινοβούλιο και την εκτελεστική εξουσία. Η όλη ενέργεια των στρατιωτικών βρήκε θερμή λαϊκή ανταπόκριση, που εκδηλώθηκε δυναμικά με ένα μαζικό συλλαλητήριο στην Αθήνα στο τέλος του Σεπτέμβρη". (...) Το 1909, έτος της εκδήλωσης του Κινήματος στο Γουδί, είναι έτσι κι αλλιώς μια τομή στην ελληνική Ιστορία σηματοδοτώντας την αρχή μιας δεκάχρονης περιόδου (1910-20) προόδου και συγκρότησης της Ελλάδας ως σύγχρονου κράτους. Ταυτίζεται με την άνοδο των μεσαίων αστικών στρωμάτων, τα οποία, ενισχυμένα από τις οικονομικές εξελίξεις των τελευταίων ετών του 19ου αιώνα, διεκδικούν έναντι της παλιάς, πολιτικής, αστικής ολιγαρχίας την πολιτική τους εκπροσώπηση και τη δημιουργία των θεσμικών εκείνων προϋποθέσεων που θα διευκόλυναν την οικονομική τους δραστηριότητα. (...) Tο Κίνημα στο Γουδί θεωρήθηκε αντίδραση του στρατού ως αυτόνομου πολιτικού παράγοντα -πράγμα όχι παράδοξο για τις κοινωνικές δομές της Ελλάδας της εποχής- σε μια "ανάξια" ηγεσία με αίτημα να αντικατασταθεί από μια "αξιότερη", χωρίς όμως στόχους θεσμικών ανατροπών. Σε κάθε περίπτωση, η Επανάσταση στο Γουδί άνοιξε το δρόμο για τον εκσυγχρονισμό της οικονομίας και την εδραίωση του αστικού καθεστώτος. Πράγματι, η επανάσταση στο Γουδί σφραγίζει μια εποχή και εγκαινιάζει μια νέα για την Ελλάδα".

Και η Βικιπαίδεια αναφέρει σχετικά:

Ο «Στρατιωτικός Σύνδεσμος» γεννήθηκε από τη σύμπραξη μιας ομάδας υπαξιωματικών υπό τον ταγματάρχη Γεώργιο Καραϊσκάκη (εγγονό του στρατηγού της Ρούμελης) και μιας ομάδας κατώτερων αξιωματικών υπό τους Θεόδωρο Πάγκαλο και Παύλο Ζυμβρακάκη. Η ομάδα των υπαξιωματικών ιδρύθηκε πρώτη (συμμετείχαν σε αυτήν μεταξύ άλλων και οι Νικόλαος Πλαστήρας και Γεώργιος Κονδύλης) και είχε ως αιχμή επαγγελματικά αιτήματα. Η ομάδα των «λοχαγών» ξεκίνησε τον Οκτώβριο του 1908 με έναν πυρήνα περί τους υπολοχαγούς Θεόδωρο Πάγκαλο και Χρήστο Χατζημιχάλη. Αυτοί, υπέγραψαν το πρώτο πρωτόκολλο του «Στρατιωτικού Συνδέσμου». Ο Σύνδεσμος ήλθε σε επαφή με την ομάδα Καραϊσκάκη, αλλά και με την ομάδα υπό τον ίλαρχο Παύλο Ζυμβρακάκη και έτσι άρχισε η ραγδαία επέκτασή της. Στις 25 Ιουνίου, 181 αξιωματικοί συγκεντρώθηκαν στο σπίτι του υπολοχαγού Χατζημιχάλη για τη σύνταξη προγραμματικών αρχών. Η διαρροή της είδησης προκάλεσε την πτώση της κυβέρνησης Θεοτόκη, ενώ οι κατευναστικές προς την Οθωμανική Αυτοκρατορία δηλώσεις (σχετικά με το Κρητικό και το Μακεδονικό) της κυβέρνησης Ράλλη προκάλεσαν την οργή του Συνδέσμου.

Η απάντηση της κυβέρνησης Ράλλη στο Σύνδεσμο ήταν ένα κύμα μεταθέσεων, καθώς και η παραπομπή 12 αξιωματικών σε ανακριτικό συμβούλιο προς απόταξη. Όταν ο Χρόνος, διερμηνεύοντας τις θέσεις του Συνδέσμου επιτέθηκε κατά «της βουλευτικής φεουδαρχίας των κομματικών συμμοριών και των Αυλών», ζητώντας μεταρρυθμίσεις και απομάκρυνση του Διαδόχου Κωνσταντίνου, καθώς και των πριγκίπων από το στράτευμα, ο Ράλλης προχώρησε σε συλλήψεις. Ο κύβος είχε ριφθεί. Στις 14 Αυγούστου, με μια παράτολμη ενέργειά του, ο Πάγκαλος απελευθερώνει τους κρατουμένους αξιωματικούς Σάρρο και Ταμπακόπουλο, προκαλώντας την οργή του Ράλλη, που διατάζει επιφυλακή και δεκάδες συλλήψεων. Τη νύχτα προς τη 15η Αυγούστου, ο Σύνδεσμος προχωρά στο ιστορικό κίνημα που θα αλλάξει την ιστορία της νεώτερης Ελλάδας.
Το πρόγραμμά του, σε ήπιο τόνο, με γενικές ευχές για μεταρρυθμίσεις στο στρατό, τη διοίκηση και την παιδεία, απέκλειε ρητά κάθε περίπτωση καθεστωτικής αλλαγής, δικτατορίας, συνταγματικής τροποποίησης ή κατάργησης της κυβέρνησης. Ζητούσε απλώς την απομάκρυνση του Διαδόχου Κωνσταντίνου και των υπόλοιπων πριγκίπων από το στράτευμα και πρότεινε σειρά μέτρων για στρατιωτική αναδιοργάνωση.
Τους όρους των επαναστατών αποδέχθηκε ο Κυριακούλης Μαυρομιχάλης, που σχημάτισε κυβέρνηση μετά την παραίτηση του Ράλλη, οπότε και ο αρχηγός του Συνδέσμου, συνταγματάρχης Νικόλαος Ζορμπάς, έδωσε διαταγή στις επαναστατημένες μονάδες να γυρίσουν στις θέσεις τους, χωρίς έτσι να εγκαθιδρυθεί δικτατορία, σύμφωνα με τις παροτρύνσεις μεγάλης μάζας του λαού και του φοιτητικού κόσμου.
Το μεγαλειώδες συλλαλητήριο των συντεχνιών της Αθήνας και του Πειραιά, που πραγματοποιήθηκε στις 14 Σεπτεμβρίου, έκανε πρόδηλη πλέον την υποστήριξη του λαού στις θέσεις του Συνδέσμου, ενώ η υπόστηριξη που βρήκε το Κίνημα προκάλεσε την έντονη ανησυχία των κομμάτων, του θρόνου και των ξένων δυνάμεων.

Ο Σύνδεσμος δεν επιθυμούσε την εγκαθίδρυση δικτατορίας, αλλά παράλληλα δεν μπορούσε να ανεχθεί τον παλαιοκομματισμό που διακατείχε τον πολιτικό κόσμο. Έτσι, μετά από πρόταση του λοχαγού Σάρρου, ο υπολοχαγός Κονταράτος βολιδοσκόπησε τον Οκτώριο του 1909 τον Ελευθέριο Βενιζέλο, γνωστό για τους αγώνες του στην Κρήτη. Ο Βενιζέλος έφθασε στον Πειραιά στις 28 Δεκεμβρίου 1909 και υπέδειξε τη μοναδική λύση: υπηρεσιακή κυβέρνηση και προκύρηξη εκλογών για Αναθεωρητική Βουλή. Στις 22 Ιανουαρίου 1910 αναχωρούσε για την Κρήτη, έχοντας θεμελιώσει την αναμόρφωση της πολιτικής ζωής.
Στη νέα κυβέρνηση Δραγούμη, ο Νικόλαος Ζορμπάς ανέλαβε Υπουργός Στρατιωτικών, ο Στέφανος Καλλέργης Εξωτερικών, ο δε Σύνδεσμος, μετά την προκήρυξη εκλογών για Αναθεωρητική Βουλή, διαλύθηκε, έχοντας επιτύχει τους σκοπούς του.

Ίδιες ανησυχίες τρία χρόνια πριν...

Ήταν Μάιος του 2006 όταν συνάντησα φίλο μου πανεπιστημιακό δάσκαλο -γνωστό για τις πατριωτικές και δημοκρατικές του ανησυχίες- σε βιβλιοπωλείο των βορείων προαστίων. Η κουβέντα μας επικεντρώθηκε στην πολιτική κατάσταση στην Ελλάδα. Εξηγώντας μου τις απόψεις του προέβλεψε (τότε τρία χρόνια πριν) την οικονομική κρίση που βιώνουμε τώρα, επισημαίνοντας με σημασία ότι "μετά την έλευση της οικονομικής κρίσης και την ύφεση το πιθανότερο είναι να διαμορφωθούν εκείνες οι συνθήκες για μία κυβέρνηση εθνικής ενότητας" όπως την αποκάλεσε, "παρόμοια με εκείνη του 1909"! Ομολογώ ότι ενώ άκουσα με ενδιαφέρον την ανάλυσή του, δεν τη θεώρησα τίποτα περισσότερο από ένα σενάριο, όπως τόσα άλλα.

Δύο χρόνια πριν, στο Κολωνάκι

Ο πολιτευτής που βρεθήκαμε για καφέ στην οδό Βαλαωρίτου στο Κολωνάκι τον Φεβρουάριο του 2007, μόλις είχε επιστρέψει από ταξίδι στο εξωτερικό. Ήταν φανερά προβληματισμένος και ήθελε να μοιραστεί τις σκέψεις του. Μου είπε: "Σε δύο χρόνια από σήμερα θα μας χτυπήσει ένα μεγάλο κραχ. Έξω το υποπτεύονται, το συζητάνε... Η κατάσταση δεν πάει άλλο. Έχω την αίσθηση ότι η Ελλάδα θα βρεθεί στο μάτι του κυκλώνα. Ίσως τότε πιάσουμε πάτο. Να παρακαλάς να πιάσουμε πάτο, γιατί όσο παραμένουμε σε αυτή την ενδιάμεση κατάσταση δεν γίνεται τίποτα. Μόνο τότε είναι πιθανό να διαμορφωθούν εκείνες οι προϋποθέσεις για ένα νέο 1909 που θα μας αναγεννήσει...". Αν και ήταν η δεύτερη φορά που άκουγα αυτά τα λόγια, πάλι δεν έδωσα σημασία. Διότι, όπως είναι γνωστό, τα σενάρια στα καφέ του Κολωνακίου πάνε, έρχονται και παρέρχονται...

Και ύστερα ήρθε ο Μίμης...

Τις παραπάνω συναντήσεις - συζητήσεις τις είχα ξεχάσει. Μέχρι που ήρθε ο Μίμης Ανδρουλάκης και μου τις θύμισε. Δεν μπορώ να γνωρίζω αν είναι μόνο λογικές σκέψεις, λογικών φιλίστορων ανθρώπων που κοιτώντας πίσω βλέπουν μπροστά, αν και αυτό νομίζω ως το πιθανότερο. Ωστόσο, δεν μπορώ να μην επισημάνω, ότι όταν κάποιες λογικές και σκέψεις αρχίζουν να συναντιούνται και να δημοσιοποιούνται, τότε υπάρχει πάντα η πιθανότητα να τις δούμε... Ήτοι, ίδωμεν...